Εισήγηση και τεκμηριωμένες απόψεις (θέσεις) του χωροτάκτη-πολεοδόμου Σταύρου Τσέτση, μέλους της Επιτροπής για το Χωροταξικό του Δήμου Σάμου και ενεργού μέλους του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ι.Τ.Α.) της ΚΕΔΕ,  για τον χωροταξικό σχεδιασμό της Σάμου.

Λαμβάνοντας υπόψη:
Τις επισημάνσεις της Επιτροπής Χωροταξίας του Δήμου Σάμου της 26/9/2018, όπου
μεταξύ άλλων τονίζεται ότι:
«οι πρωταρχικοί επιμέρους χωρικοί στόχοι –της ισόρροπης χωρικής ανάπτυξης, της
απόδοσης όρων βιωσιμότητας του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, της προστασίας και
ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένου του θαλάσσιου, στήριξη
των ΜΜΕ- αρθρώνονται στη βάση:
– της Ιστορικής Μνήμης
– του μοναδικού Περιβάλλοντός της, της Αειφορίας».
-ότι η τρέχουσα συγχρηματοδοτούμενη Διαρθρωτική Δέσμη της ΕΕ (2021-2027), στηρίζει
και εντάσσει ως επιλέξιμα έργα/ μέτρα ενέργειες και δράσεις που αφορούν στην
υλοποίηση των ανωτέρω στόχων όπως επίσης συνάδει με τους στόχους και
κατευθύνσεις του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητος.
 Ο Δήμος Σάμου, διαθέτει μοναδικά τεκμήρια Ιστορίας, οικουμενικής Μνήμης,
Πολιτισμού σε παγκόσμιο επίπεδο
 Ο Δήμος Σάμου, έχει καθήκον να προστατεύσει/ να διατηρήσει/ να συντηρήσει και να
τα αναδείξει τις περί των μνημείων και τοπίων περιμετρικές περιοχές και να τις
συνδέσει υπό μορφή, δικτύου πολιτιστικών/ διαδρομών, με χαρακτήρα ωστόσο και
δικτύου βιώσιμων μετακινήσεων και σχετικών υποδομών.
Προτείνεται να αναδειχτεί ένας άξονας Ιστορίας και Μνήμης Παγκόσμιας Κληρονομιάς:
«Πυθαγορείου, Ηραίου με προέκταση τον οικισμό των Σπαθαραίων και εγκάρσιες
διαδρομές, ιστορικού, ή (και) φυσικού ενδιαφέροντος». Οι συνδέσεις (οι οποίες σήμερα
είναι αποσπασματικές και μη ουσιαστικές), θα μελετηθούν καταλλήλως υπό το πρίσμα των
πολιτιστικών δεδομένων, περιβάλλοντος και αειφόρων μετακινήσεων και χρήσεων γης.

 

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΜΟΥ
Λαμβάνοντας υπόψη:
 την οικιστική, χωρική και αστική/ημιαστική χωρική άρθρωση της Νήσου Σάμου,
 τους φυσικούς σχηματισμούς, τα απαράμιλλα τοπία και εν γένει το πλούσιο φυσικό και
θαλάσσιο περιβάλλον της,
 τους ιστορικούς/ αρχαιολογικούς χώρους, τα μνημεία και τόπους, θεσμοθετημένους/,
υπό έγκριση ή προς προστασία, αντανάκλαση μιας μοναδικής ιστορικής εξέλιξης της
περιοχής, που συνιστούν πολύτιμα συστατικά στοιχεία της Τοπικής, Ελληνικής,
Ευρωπαϊκής και Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, καθώς και τον εξίσου
ενδιαφέρον Άυλο Πολιτιστικό της Πλούτο,
 την ιδιοσυστασία της παραγωγικής της δομής.
 φαινόμενα στρεβλώσεων/κακοποιήσεων σε οικιστικούς ιστούς με ιστορικό/
παραδοσιακό χαρακτήρα και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον και τάσεις περαιτέρω
υποβάθμισης της αρχιτεκτονικής και πολεοδομικής κληρονομιάς, καθώς και την
αδήριτη ανάγκη προστασίας και ανάδειξη τους.
Έχοντας
 εξετάσει κύριες εγκεκριμένες μελέτες και Σχέδια χωρικού, περιβαλλοντικού,
συγκοινωνιακού και αναπτυξιακού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένων αυτών που
σχετίζονται με πρωταρχικές υποδομές: τεχνικές και κοινωνικές,
 μελετήσει επισταμένως το Διάταγμα της 27ης Φεβρουαρίου 1995 (αρ. φύλλου 100), που
αφορά στον: «Καθορισμό Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου, κατωτάτου ορίου κατάτμησης και
λοιπών όρων και περιορισμών δόμησης στην εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου
και εκτός οικισμών προϋφισταμένων του έτους 1923 περιοχή των Δήμων και
Κοινοτήτων της Νήσου Σάμου (Ν. Σάμου), που αποτελεί και το κρίσιμο χωροταξικό της
εργαλείο.
 διαπιστώσει τις επιπτώσεις του ανωτέρω διατάγματος 23 έτη μετά, στη Νήσο Σάμο και
στον εξωαστικό κυρίως της χώρου και των μη εντεταγμένων σε υφιστάμενα/ υπό
έγκριση τοπικά Χωρικά Σχέδια (Πολεοδομικά Σχέδια, Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια/
ΣΧΟΟΑΠ), συμπεριλαμβανομένου του ΣΧΟΟΑΠ Μαραθοκάμπου,
2
 πραγματοποιήσει σειρά επισκέψεων στη Νήσο και στο σύνολο των οικισμών της (51) –
(και) με τοπικούς συνεργάτες- και έλαβε γνώση των Χωροταξικών προβλημάτων και
των αναπτυξιακών δυνατοτήτων και προοπτικών,
 διεξάγει σειρά διαβουλεύσεων, στα πλαίσια της Επιτροπής καθώς και με τοπικούς
φορείς διαβουλεύσεις, οι οποίες θα ενταθούν και διευρυνθούν στους κύριους
αναπτυξιακούς συντελεστές/ «συνομιλητές».
Έχοντας διαπιστώσει,
 την ανάγκη δομών στήριξης των Μικρομεσαίων επιχειρήσεων της Σάμου, τόσο στον
πρωτογενή, όσο και στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα, ενώ διαπιστώθηκε
παράλληλα η ανάγκη διερεύνησης συνεργασίας με ΑΕΙ, για πιθανή δημιουργία
Ερευνητικών / Τεχνολογικών, στη Νήσο,
 ότι μεταξύ των προβλημάτων χωρικού χαρακτήρα, αποτελούν: η αδυναμία
οργανωμένης δόμησης, συμπεριλαμβανομένης της τουριστικής δραστηριότητας, λόγω
απουσίας χωρικών προβλέψεων, οι αποστάσεις δόμησης από τα ρέματα, η έλλειψη
χαραγμένων εσωτερικών δρόμων στους οικισμούς, η ανάγκη επεκτάσεων οικισμών,
όσο και η ανάπλαση υφισταμένων «intra muros» οικιστικών ιστών, κ.α.
 εντοπίσει την ανάγκη ενσωμάτωσης στο σχεδιασμό του θεσμικού πλαισίου θαλάσσιας
χωροταξίας.
Τεκμηριώθηκε η αδήριτη ανάγκη εκπόνησης ενός Τοπικού Χωρικού Σχεδίου (ΤΧΣ) για τη
Σάμο, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της Απόφασης ΑΔΑ 63ΚΠ4653Π8-40 του Νόμου
4447/2016 (ΦΕΚ Α 241) και το Προεδρικό Διάταγμα υπ΄ αριθμ. 90 «Αρμόδια διοικητικά
όργανα, διαδικασίες και προθεσμίες έγκρισης, αναθεώρησης και τροποποίησης των
πλαισίων και σχεδίων του συστήματος χωρικού σχεδιασμού του Ν. 4447/2016 (ΦΕΚ Α 241)
καθώς και ειδικότερο περιεχόμενο αυτών».
Το ΤΧΣ μπορεί να προωθηθεί από το Δήμο Σάμου και τις τεχνικές του υπηρεσίες ειδικότερα,
υπό την Επιτροπή Παρακολούθησης της Επιτροπής, συνεπικουρούμενη ενδεχομένως από
ερευνητικά και μελετητικά πορίσματα υφισταμένων μελετών/ υπό εκπόνηση.
Οι κρίσιμοι παράγοντες για τη μελλοντική χωροταξική διάταξη της Νήσου, αφορούν πλέον
των γεωδημογραφικών, οικονομικών, κοινωνικών και τεχνολογικών δεδομένων –όπως
αυτά προσδιορίζονται σε ένα βαθμό από τις σχετικές προδιαγραφές ενός ΤΧΣ- σε καίριες
3
Ευρωπαϊκές πολιτικές, για τη διαμόρφωση των οποίων η χώρα συναποφασίζει ισότιμα
στους κόλπους των κοινοτικών οργάνων και ειδικότερα:
ΚΡΙΣΙΜΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ/ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μεταξύ των κρίσιμων συντελεστών, που επηρεάζουν αποφασιστικά και θα προσδιορίσουν
σε σημαντικό βαθμό το αναπτυξιακό και χωροταξικό μέλλον της Νήσου, αποτελούν οι
ευρωπαϊκές (ΕΕ) τομεακές πολιτικές, στην κορυφή των οποίων βρίσκονται η/οι:
 Διαρθρωτική πολιτική της ΕΕ, της τρέχουσας περιόδου (2014-2020) καθώς και αυτή
πέραν του 2021, η οποία εντάσει/ θεωρεί επιλέξιμες σαφώς, τεχνικές και κοινωνικές
υποδομές και ενέργειες που συμβάλλουν στην κοινωνική, οικονομική και εδαφική
συνοχή, εντός της Νήσου και σε σχέση με τον Μέσο Όρο της χώρας και της Ευρωπαϊκής
Ένωσης. Αποτελεί το κρίσιμο εργαλείο για την κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών της
Νήσου. Η Νήσος έχοντας καταβάλει σημαντικές προσπάθειες, διαθέτει εμπειρία για
περαιτέρω προώθηση. Το εργαλείο της Χωροταξίας εγγυάται τους στόχους εδαφικής
συνοχής, αειφορίας, προστασίας, στον εξεταζόμενο τομέα και διασαφηνίσεις που
αποτρέπουν αναπτυξιακές στρεβλώσεις.
 Κοινή Ευρωπαϊκή Αγροτική Πολιτική, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για την
απασχόληση του πρωτογενή τομέα της Νήσου και τη δέσμευση της γεωργικής της γης.
 Κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική Μεταφορών, η οποία διασφαλίζει αρχές και ευθύνες,
συγχρηματοδοτήσεις και βέλτιστες πρακτικές, τόσο για τις συγκοινωνιακές υποδομές
της Σάμου, όσο και την αειφόρο κινητικότητα στους αστικούς και οικιστικούς
γενικότερα ιστούς της. Τα δίκτυα της πράσινης κινητικότητας –δρόμοι ήπιας
κυκλοφορίας, ποδηλατοδρόμοι, πεζόδρομοι, οικιστικές Ζώνες 30 χλμ, καινοτόμα Μέσα
Μαζικής Μεταφοράς, «Πράσινες» υποδομές μεταφορών, οι χώροι στάθμευσης,
ασφάλεια μεταφορών, αποτελούν ορισμένα από τα μέσα επίτευξης των στόχων
αειφόρου κινητικότητας.
 Πολιτιστική Πολιτική, η οποία στηρίζει ενέργειες προστασίας/διατήρησης/ ανάδειξης
του εγχώριου Πολιτιστικού Πλούτου, απτού και άυλου.
η Σάμος, λόγω της εξαιρετικής
της Ιστορικής Πορείας, αποτελεί εξαιρετική περίπτωση (περαιτέρω) υλοποιήσεων
αυτής της πολιτικής.
Κατάλληλες χωροταξικές ρυθμίσεις (ενοποιήσεις ιστορικών χώρων, περίμετροι
προστασίας, συν-άρθρωση ιστορικών μνημείων και τόπων), συνιστούν –πέραν του
χρέους στην Ιστορική Μνήμη- κεντρικού εργαλείου αειφορικής ανάπτυξης της Νήσου.
4
 Η Περιβαλλοντική Πολιτική της Ένωσης, διασφαλίζει όρους περιβαλλοντικής
προστασίας της Σάμου, η οποία αποτελεί κύριο άξονα του χωροταξικού και
αναπτυξιακού εγχειρήματος
 Η ευρωπαϊκή στρατηγική τουρισμού, με όρους αειφορίας παρέχει το πλαίσιο
αναφοράς για τη χωροταξική διάσταση της τουριστικής ανάπτυξης της Νήσου.
Προϋπόθεση, η άρση των χωρικών αγκυλώσεων και στρεβλών πρακτικών –παθογένειες
οι οποίες δεν είναι ανεξάρτητες από το υφιστάμενο θεσμικό σύστημα χωροταξικού
σχεδιασμού, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.
 Ενεργειακή Πολιτική της κοινότητας, η οποία εστιάζει σε εναλλακτικές μορφές
ενέργειας.
συνάδει με τους στόχους βιωσιμότητας ενός Χωρικού Σχεδίου που σέβεται
το περιβάλλον. Η Χωροταξια έχει σημαντικό ρόλο για τις (δυνάμει) εγχώριες
εγκαταστάσεις.
 Άλλες πολιτικές (μεταναστευτική, τρίτες χώρες, κ.α), με βαρύνουσα σημασία για το
μελλοντικό αναπτυξιακό και χωροταξικό τοπίο της μεθορίου και της Νήσου ειδικότερα.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Η προτεινόμενη χωροταξική άρθρωση της Νήσου, καλείται να καταστήσει κρίσιμο στοιχείο
αναφοράς/ ενθυλακώσει/ αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις τους, στο έδαφος της Σάμου.
όχι
(μόνον) ως υποχρέωση, αλλά ως χωρικό υπόβαθρο, αναγκαίο, κάθε αναπτυξιακού
εγχειρήματος, με στόχους αειφορίας.
Οι πρωταρχικοί επιμέρους χωρικοί στόχοι –της ισόρροπης χωρικής ανάπτυξης, της
απόδοσης όρων βιωσιμότητας του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, της προστασίας και
ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένου του θαλάσσιου, στήριξη
των ΜΜΕ –αρθρώνονται στην συνάρθρωση
 της Ιστορικής Μνήμης,
 του μοναδικού Περιβάλλοντος της,
 της Αειφορίας.
Ειδικοί στόχοι, στρατηγική, μέσα, μέτρα έργα/ ενέργειες δράσεις χωρικού χαρακτήρα, θα
ειδικευτούν στο Τοπικό Χωρικό Σχέδιο.
Στην επόμενη συνεδρίαση η Επιτροπή θα έχει συνάντηση εργασίας, με εκπροσώπους της
Αρχαιολογίας και του Δασαρχείου –δεδομένης της βαρύτητας που αυτή αποδίδει στην
5
προστασία/ διατήρηση και ανάδειξη της Ιστορικής Μνήμης και του Φυσικού Περιβάλλοντος
της Σάμου.
Ο υπογράφων θεωρεί ιδιαίτερη τιμή, τη συνεργασία με το Δήμο Σαμίων –ενός τόπου
εμβληματικού για την ιστορία της Ευρώπης και του Δυτικού Κόσμου.
Ευχαριστεί για την άριστη συνεργασία που έχει με την Επιτροπή, το Δήμο και τους φορείς
γενικότερα, που έχει έως τώρα διαβουλευτεί.
Παραμένω στη διάθεσή σας για κάθε περαιτέρω διευκρίνιση, επεξήγηση.
Με ιδιαίτερη τιμή
Σταύρος Χρ. Τσέτσης