Λίγοι γνωρίζουν ότι η Σάμος και η Σύρος δεν συνδέονται μόνο με την κοινή ναυτική και εμπορική τους ιστορία, αλλά και με ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδοσιακά γλυκίσματα της Ελλάδας: το συριανό λουκούμι.
Κατά την επίσκεψή μας στην ιστορική παραδοσιακή βιοτεχνία λουκουμιών Συκουτρή στην Ερμούπολη, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον εκπρόσωπο της τρίτης γενιάς της οικογένειας Γιάννη Συκουτρή, ο οποίος ανέδειξε μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας που συνδέει τη Σύρο με τη Σάμο.
Όπως μας εξήγησε, ήδη από το 1828 καταγράφεται μια σημαντική σχέση ανάμεσα στα δύο νησιά, καθώς το πρώτο πιεστήριο χαρακτικής που χρησιμοποιήθηκε στη Σάμο προήλθε από τη Σύρο. Λίγες δεκαετίες αργότερα, γύρω στο 1850, οι εμπορικές σχέσεις των δύο νησιών ήταν ιδιαίτερα έντονες και το λουκούμι αποτελούσε ένα από τα προϊόντα που διακινούνταν μέσω αυτών των συναλλαγών.
Μάλιστα, όπως σημείωσε, στους τόμους του ιστορικού έργου του Επαμεινώνδα Σταματιάδη –και ειδικότερα στον τέταρτο και πέμπτο τόμο– καταγράφονται αναλυτικά οι εμπορικές και κοινωνικές σχέσεις μεταξύ Σάμου και Σύρου, επιβεβαιώνοντας τους στενούς δεσμούς που είχαν αναπτυχθεί ήδη από τον 19ο αιώνα.
Η σύνδεση, όμως, για την οικογένεια Συκουτρή δεν είναι μόνο ιστορική αλλά και προσωπική.
«Ο πατέρας μου καταγόταν από τη Σάμο, με το επώνυμο Ανδρειωμένος. Τα πρώτα του ξαδέλφια έχουν το επώνυμο Δημητρίου της γνωστής οικογένειας του Τηλαύγη Δημητρίου και κατάγονται από τους Μαυρατζαίους και το Άνω Βαθύ. Η μητέρα του ήταν Συριανή και ο πατέρας του Σαμιώτης. Έτσι, η σχέση μας με τη Σάμο είναι βαθιά και οικογενειακή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η ιστορία της βιοτεχνίας ξεκινά επίσημα το 1928, όταν ο Συκουτρής παρασκεύασε την πρώτη του καζανιά λουκουμιού. Ωστόσο, οι ρίζες της οικογένειας στην τέχνη του λουκουμιού φτάνουν ακόμη πιο πίσω, στη Σμύρνη, από όπου μεταφέρθηκε η πολύτιμη τεχνογνωσία.
Παρά τις δυσκολίες της εποχής, ο ιδρυτής της επιχείρησης, έχοντας χάσει το ένα του πόδι από γάγγραινα, δεν εγκατέλειψε το όνειρό του. Αντίθετα, δημιούργησε μια επιχείρηση που συνεχίζει σχεδόν έναν αιώνα μετά να αποτελεί σημείο αναφοράς για την παράδοση της Σύρου, με την τρίτη πλέον γενιά να κρατά ζωντανή την οικογενειακή κληρονομιά.
Το λουκούμι της Σύρου, άλλωστε, κουβαλά ιστορία σχεδόν δύο αιώνων. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πρώτοι που έφεραν την τέχνη του λουκουμιού στο νησί ήταν Χιώτες τεχνίτες, οι οποίοι, μετά τις δραματικές εξελίξεις στη Χίο και τον ξεριζωμό τους, εγκαταστάθηκαν και ανέπτυξαν την Ερμούπολη μαζί με πρόσφυγες από τα Ψαρά.
Εκεί δημιούργησαν μια νέα οικονομική πραγματικότητα. Η Ερμούπολη εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά και βιομηχανικά κέντρα της νεότερης Ελλάδας και το λουκούμι έγινε σύντομα το πρώτο εξαγώγιμο προϊόν της πόλης, ταξιδεύοντας σε αγορές όπως η Αγγλία και η Γαλλία.
Η παραγωγή του δεν στήριζε μόνο τις λουκουμοποιίες. Γύρω από το λουκούμι αναπτύχθηκε μια ολόκληρη αλυσίδα επαγγελμάτων: τυπογράφοι, σχεδιαστές ετικετών, κατασκευαστές χειροποίητων κουτιών, έμποροι ζάχαρης και δεκάδες ακόμη τεχνίτες συμμετείχαν σε μια οικονομική δραστηριότητα που έδωσε ζωή στη Σύρο για πολλές δεκαετίες.
Οι πρώτες γεύσεις ήταν αυτές που παραμένουν μέχρι σήμερα οι πιο παραδοσιακές: τριαντάφυλλο, μαστίχα, περγαμόντο και ροδοζάχαρη με αμύγδαλο, ενώ με τα χρόνια προστέθηκαν νέες δημιουργίες με μέλι, καρύδι και άλλους συνδυασμούς.
Σήμερα, από τις δεκάδες μικρές οικογενειακές μονάδες που λειτουργούσαν κάποτε στη Σύρο, έχουν απομείνει μόλις τέσσερις παραδοσιακές βιοτεχνίες, οι οποίες συνεχίζουν με σεβασμό να διατηρούν ζωντανή την αυθεντική τέχνη του συριανού λουκουμιού.
Και μέσα σε αυτή τη διαδρομή σχεδόν δύο αιώνων, η Σάμος εξακολουθεί να αποτελεί ένα ξεχωριστό κομμάτι της ιστορίας τους, αποδεικνύοντας πως οι δεσμοί των νησιών του Αιγαίου χτίστηκαν όχι μόνο μέσα από τη ναυτιλία και το εμπόριο, αλλά και μέσα από ανθρώπους, οικογένειες, γεύσεις και παραδόσεις που άντεξαν στον χρόνο.
